अचार र रक्तचाप (Pickles and Blood Pressure)
अचारमा नुन किन धेरै हुन्छ?
अचार बनाउने परम्परागत विधिमा नुनले खाना लामो समय सुरक्षित राख्ने (Preservative) भूमिका पनि खेल्छ — नुनले ब्याक्टेरिया बढ्नबाट रोक्छ, त्यसैले परम्परागत नुस्खामा नुनको मात्रा प्रायः धेरै राखिन्छ। यसैले घरमा राम्रोसँग मिठो र लामो समय टिक्ने अचार बनाउनु र कम नुन भएको अचार बनाउनुबीच सन्तुलन खोज्नुपर्ने हुन्छ।
कुन-कुन अचारमा विशेष ध्यान दिने?
तितो/खल्पीको अचार
प्रायः धेरै नुन र तेल दुवै हुने भएकाले उच्च रक्तचाप र कोलेस्ट्रोल दुवैको हिसाबले थोरै मात्रामा मात्र खानु उपयुक्त हुन्छ।
गुन्द्रुक/सिन्की
किण्वित भएकाले पाचनका लागि फाइदाजनक मानिए पनि, बनाउँदा र पकाउँदा हालिने नुन जोड्दै जाँदा कुल सोडियम बढ्न सक्छ।
बजारमा किनेको तयारी अचार
घरमा बनाएकोभन्दा बजारको तयारी अचारमा संरक्षणका लागि प्रायः थप नुन र प्रिजर्भेटिभ हुन सक्छ — लेबल हेरेर तुलना गर्नु उपयोगी हुन्छ।
घरमै बनाउँदा नुन कसरी घटाउने?
- नुस्खामा तोकिएको नुनको मात्रा बिस्तारै (जस्तै १०–२०% ले) घटाउने प्रयास गर्नुहोस् — स्वाद खासै नमिल्दो नहुन सक्छ।
- नुनको सट्टा नेबुको रस, सिरका, अदुवा-लसुन र खुर्सानीले पनि स्वाद थप्न सकिन्छ।
- अचार फ्रिजमा राख्ने भए (लामो समय बाहिर सामान्य तापक्रममा राख्नुभन्दा) कम नुनले पनि सुरक्षित राख्न सजिलो हुन्छ।
- एकैचोटि धेरै ठूलो परिमाणमा नबनाई, छोटो समयमा सकिने जति मात्र बनाउँदा कम नुन प्रयोग गर्न सकिन्छ।
कति मात्रामा खाने?
पूर्ण रूपमा त्याग्नु आवश्यक नहुन सक्छ — खानासँगै सानो चम्चा (५–१० ग्राम) जत्तिको मात्रा प्रायः धेरैका लागि ठीक हुन्छ। तर उच्च रक्तचाप, मिर्गौला रोग वा मुटु कमजोर भएकाहरूले आफ्नो चिकित्सक वा पोषण विशेषज्ञसँग उपयुक्त मात्राबारे छलफल गर्नु उपयुक्त हुन्छ। नुन र रक्तचापबारे थप पढ्नुहोस् →
प्रायः सोधिने प्रश्नहरू
अचार पूर्ण रूपमा छोड्नुपर्छ?
प्रायः पर्दैन — थोरै मात्रामा सेवन गर्दा समस्या नहुन सक्छ। मुख्य कुरा मात्रा र आवृत्ति नियन्त्रण गर्नु हो।
घरमा बनाएको अचार बजारकोभन्दा राम्रो हो?
प्रायः हो, किनभने घरमा नुनको मात्रा आफैं नियन्त्रण गर्न सकिन्छ, जबकि बजारको तयारी अचारमा प्रायः थप नुन र प्रिजर्भेटिभ हुन सक्छ।
किण्वित अचार (गुन्द्रुक/सिन्की) स्वास्थ्यका लागि राम्रो हो?
किण्वित खानाले पाचन स्वास्थ्यमा फाइदा गर्न सक्छ, तर यसको अर्थ असीमित मात्रामा खान मिल्छ भन्ने होइन — नुनको मात्रा उस्तै ध्यान दिनुपर्ने कुरा हो।