इसीजी (ECG)
तपाईंलाई यो परीक्षण किन गर्न भनिएको हुन सक्छ?
तपाईंलाई यो परीक्षण गर्न भनिएको हुन सक्छ यदि:
- छाती दुखेको छ
- मुटु ढुकढुक वा अनियमित धड्किएको महसुस हुन्छ
- चक्कर आउँछ वा बेहोस हुनुभएको छ
- सास फेर्न गाह्रो हुन्छ
- मुटुको गति धेरै छिटो वा धेरै ढिलो छ
- हृदयघात वा अरिदमियाको शंका छ
- नयाँ औषधि सुरु गरिएको छ वा शल्यक्रियाअघि प्रारम्भिक मूल्याङ्कन चाहिन्छ
चिकित्सकले यस परीक्षणबाट कुन प्रश्नको उत्तर खोजिरहेका छन्?
"तपाईंको मुटुको ताल सामान्य छ कि छैन?"
यो परीक्षण किन गरिन्छ?
ECG (इलेक्ट्रोकार्डियोग्राम) छाती दुख्ने, मुटु ढुकढुक गर्ने, चक्कर लाग्ने, बेहोस हुने, वा मुटुको धड्कन असामान्य भएको शंका हुँदा प्रयोग गरिने सबैभन्दा आधारभूत र व्यापक रूपमा उपलब्ध परीक्षण हो। यसले मुटुको विद्युतीय प्रणालीले काम गर्ने तरिकाको तत्कालीन "स्न्यापशट" दिन्छ — यसैले यो प्रायः पहिलो परीक्षणका रूपमा गरिन्छ, जसको नतिजाले थप कुन परीक्षण आवश्यक पर्छ भन्ने निर्देश गर्छ।
प्रक्रिया कस्तो हुन्छ?
छाती, दुवै हात र दुवै खुट्टामा साना, टाँसिने electrode राखिन्छन् (सामान्यतया १० वटा), जुन तारमार्फत ECG मेसिनसँग जोडिन्छन्। मेसिनले मुटुको प्रत्येक धड्कनको विद्युतीय संकेत क्याप्चर गरी कागज वा स्क्रिनमा तरंगको रूपमा देखाउँछ — यो प्रक्रिया पूर्ण रूपमा दुखाइरहित हुन्छ र शरीरमा कुनै विद्युत् पठाइँदैन, केवल मुटुले आफैं उत्पन्न गर्ने अत्यन्त सानो विद्युतीय संकेत मात्र रेकर्ड गरिन्छ। सम्पूर्ण प्रक्रिया सामान्यतया ५ मिनेटभन्दा कममा सकिन्छ।
ECG तरंगका भाग र तिनको अर्थ
ECG मा देखिने प्रत्येक तरंगले मुटुको विद्युतीय प्रणालीको फरक-फरक चरण देखाउँछ। P तरंग ले मुटुको माथिल्लो कोठा (एट्रियम) मा हुने विद्युतीय गतिविधि देखाउँछ — यही संकेतले एट्रियमलाई संकुचन गराउँछ। QRS समूह ले मुटुको तल्लो, मुख्य पम्पिङ गर्ने कोठा (भेन्ट्रिकल) को विद्युतीय गतिविधि देखाउँछ — यो सामान्यतया सबैभन्दा ठूलो र तीखो तरंग हुन्छ, किनभने भेन्ट्रिकलको मांसपेशी सबैभन्दा बलियो हुन्छ। T तरंग ले भेन्ट्रिकल विद्युतीय रूपमा पुनः विश्राम अवस्थामा फर्कने (recovery) प्रक्रिया देखाउँछ। चिकित्सकले यी तरंगको आकार, समय-अन्तराल र ढाँचा हेरेर मुटुको लय सामान्य छ कि छैन, कुनै भाग बढेको/बाक्लो भएको छ कि, वा हृदयघातको संकेत छ कि भनेर मूल्याङ्कन गर्छन्।
नतिजाले के देखाउन सक्छ?
ECG ले मुटुको गति (छिटो वा ढिलो), लय (नियमित वा अनियमित), विद्युतीय बाटोमा अवरोध (heart block), मुटुको कुनै भाग बढेको वा बाक्लो भएको संकेत, हृदयघातको वर्तमान वा पुरानो प्रमाण, र इलेक्ट्रोलाइट असन्तुलनको संकेत समेत देखाउन सक्छ। तर एउटा महत्त्वपूर्ण सीमितता बुझ्नु आवश्यक छ: ECG ले त्यही क्षणको मात्र चित्र दिन्छ — कहिलेकाहीं मात्र आउने लक्षण वा arrhythmia यसले नसमात्न सक्छ, जुन अवस्थामा होल्टर वा प्याच मोनिटर जस्ता लामो अवधिको निगरानी आवश्यक पर्छ।
परीक्षणअघि तयारी
- चिकित्सकले दिएको तयारीसम्बन्धी निर्देशन पालना गर्नुहोस्।
- हाल लिइरहनुभएको औषधि र एलर्जीको सूची साथमा राख्नुहोस्।
- गर्भावस्था सम्भावना, मिर्गौला समस्या वा प्रत्यारोपित उपकरण भए टोलीलाई बताउनुहोस्।
- नखाई बस्नुपर्ने वा औषधि रोक्नुपर्ने भए केवल चिकित्सकीय निर्देशनअनुसार गर्नुहोस्।
नतिजापछि सोध्न सकिने कुरा
- मेरो नतिजा सामान्य छ कि असामान्य?
- यसले मेरो लक्षणको कारण बुझाउँछ?
- अर्को परीक्षण वा उपचार आवश्यक छ?
- मेरो दैनिक गतिविधि वा औषधिमा केही परिवर्तन गर्नुपर्छ?
बिरामीले प्रायः सोध्ने प्रश्नहरू
इसीजी के हो?
मुटुको विद्युतीय गतिविधि रेकर्ड गर्ने छिटो, सरल र पीडारहित परीक्षण हो। छाती, हात र खुट्टामा साना इलेक्ट्रोड राखिन्छन्; शरीरमा कुनै विद्युत् पठाइँदैन।
इसीजी सामान्य आयो भने मुटुमा कुनै समस्या छैन भन्न मिल्छ?
पूर्ण रूपमा मिल्दैन — ECG ले त्यही क्षणको विद्युतीय गतिविधि मात्र देखाउँछ। कहिलेकाहीं हुने (intermittent) समस्या यसले नसमात्न सक्छ, विशेष गरी परीक्षणको बेला लक्षण नभएमा।
असामान्य इसीजी आएमा तुरुन्तै गम्भीर उपचार चाहिन्छ?
सधैं होइन — असामान्यताको प्रकार र गम्भीरता, लक्षण र समग्र जोखिम हेरेर थप जाँच वा निगरानी मात्र पर्याप्त हुन सक्छ, वा तत्काल उपचार आवश्यक पर्न सक्छ। चिकित्सकले व्याख्या गर्छन्।