डप्लर इकोकार्डियोग्राम (Doppler Echocardiography)
यो कसरी काम गर्छ?
डप्लर प्रविधिले अल्ट्रासाउन्ड तरंग रगतका कोषिकाबाट परावर्तन हुँदा आउने फरकपनाको आधारमा रगत कति छिटो र कुन दिशामा बगिरहेको छ भनेर नाप्छ — ठीक जसरी रडारले गाडीको गति नाप्छ त्यसैगरी। यसले स्क्रिनमा रगतको बहाव रंगीन (सामान्यतया रातो र निलो) रूपमा देखाउँछ, जसले भल्भबाट रगत सही दिशामा सहज बगिरहेको छ कि अवरोध वा उल्टो बहाव छ भनेर सजिलै देखिन्छ।
यसले के-कस्ता जानकारी दिन्छ?
भल्भको गम्भीरता नाप्ने
भल्भ साँघुरिएको (Stenosis) वा चुहिएको (Regurgitation) भए, त्यो हल्का, मध्यम वा गम्भीर कुन स्तरमा छ भनेर वस्तुगत रूपमा नाप्न सकिन्छ।
मुटुभित्रको दबाब अनुमान
रगतको गतिको आधारमा फोक्सोको धमनीको दबाब जस्ता प्रत्यक्ष नाप्न गाह्रो हुने कुरा पनि अप्रत्यक्ष रूपमा अनुमान गर्न सकिन्छ।
मुटुको भर्ने क्षमता जाँच्ने
मुटु फैलिएर रगत भर्ने प्रक्रिया (Diastolic Function) कस्तो छ भनेर मूल्याङ्कन गर्न प्रयोग गरिन्छ, जुन मुटु कमजोर हुने रोगको निदानमा महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
यो साधारण इकोबाट छुट्टै परीक्षण हो?
होइन — डप्लर सामान्यतया हरेक इकोकार्डियोग्राम परीक्षणकै एउटा अभिन्न हिस्साको रूपमा गरिन्छ, छुट्टै भेट वा प्रक्रिया आवश्यक पर्दैन। जब तपाईं "इकोकार्डियोग्राम" गराउनुहुन्छ, त्यसमा प्रायः संरचनाको सामान्य तस्बिर (2D) र डप्लर (रगतको बहाव) दुवै समावेश हुन्छ।
बिरामीले प्रायः सोध्ने प्रश्नहरू
डप्लर इकोका लागि थप तयारी चाहिन्छ?
चाहिँदैन — साधारण इकोकार्डियोग्रामकै तयारी पर्याप्त हुन्छ।
स्क्रिनमा देखिने रातो र निलो रंगको अर्थ के हो?
यी रंगले रगत बग्ने दिशा देखाउँछन् (प्रोबतर्फ आउने वा प्रोबबाट टाढा जाने) — यो असामान्यताको संकेत होइन, बरु दिशा पहिचान गर्ने मानक तरिका मात्र हो।
यसले भल्भ शल्यक्रिया चाहिन्छ कि चाहिँदैन भनेर तोक्छ?
प्रत्यक्ष रूपमा तोक्दैन, तर डप्लरले दिने गम्भीरताको नाप उपचारको निर्णयको एउटा महत्त्वपूर्ण आधार बन्छ — अन्तिम निर्णय लक्षण र अन्य परीक्षण सँगै हेरेर गरिन्छ।