महिला र मुटुको स्वास्थ्य (Women and Heart Health)

छोटकरीमा: हृदयरोग "पुरुषको मात्र समस्या" भन्ने पुरानो धारणा गलत हो — विश्वभर महिलामा पनि हृदयरोग मृत्युको प्रमुख कारणमध्ये एक हो। महिलामा हृदयाघातका लक्षण पुरुषभन्दा फरक देखिन सक्ने भएकाले, यो कम पहिचान हुने र ढिलो उपचार पाउने समस्या रहँदै आएको छ।

महिलामा लक्षण किन फरक देखिन सक्छन्?

पुरुषमा हृदयाघातको क्लासिक लक्षण (छाती थिचिएजस्तो दुख्नु) महिलामा पनि हुन सक्छ, तर धेरै महिलामा साथसाथै वा त्योभन्दा प्रमुख लक्षणका रूपमा असामान्य थकान, सास फेर्न गाह्रो हुनु, जि उम्किएजस्तो हुनु, वा जबडा/पिठ्युँमा दुखाइ देखिन सक्छ। यी लक्षणलाई "ग्यास हो", "तनाव हो" भनेर आफैं वा कहिलेकाहीं चिकित्सकले पनि बेवास्ता गर्ने जोखिम हुन्छ, जसले उपचारमा ढिलाइ निम्त्याउन सक्छ।

महिलाका लागि विशेष जोखिम कारक

गर्भावस्था-सम्बन्धित जटिलता

गर्भावस्थाको उच्च रक्तचाप (प्री-एक्लाम्सिया) वा गर्भावस्था मधुमेह भएका महिलामा पछि जीवनमा हृदयरोगको जोखिम बढी हुन्छ।

रजोनिवृत्ति (Menopause)

रजोनिवृत्तिपछि एस्ट्रोजनको सुरक्षात्मक प्रभाव घट्दै जाँदा हृदयरोगको जोखिम बढ्न सक्छ।

अटोइम्युन रोग

ल्युपस वा रुमेटोइड आर्थराइटिस जस्ता महिलामा बढी पाइने रोगले हृदय-रक्तनली जोखिम बढाउन सक्छ।

के गर्न सकिन्छ?

छाती दुख्ने, असामान्य थकान, सास फेर्न गाह्रो हुने वा जि उम्किने जस्ता लक्षणलाई "सामान्य तनाव" भनेर आफैं टुंगो नलगाई चिकित्सकीय मूल्याङ्कन गराउनुहोस्।
गर्भावस्थामा उच्च रक्तचाप वा मधुमेह भएको भए, प्रसूतिपछि पनि नियमित हृदय-रक्तनली जोखिम जाँच गराउनुहोस्।
रजोनिवृत्तिपछि रक्तचाप, कोलेस्ट्रोल र तौलमा थप ध्यान दिनुहोस्।
परिवारमा हृदयरोगको इतिहास भए चिकित्सकलाई जानकारी दिनुहोस्।

यदि तपाईं महिला हुनुहुन्छ भने

आफ्नो लक्षणलाई गम्भीरतापूर्वक लिनुहोस् र आवश्यक परे दोस्रो राय लिन नडराउनुहोस्। हृदयाघातको उपचार जति चाँडो सुरु हुन्छ, नतिजा त्यति नै राम्रो हुन्छ — त्यसैले लक्षण देखिँदा ढिलो नगर्नुहोस्।

प्रायः सोधिने प्रश्नहरू

महिलामा हृदयाघातको जोखिम पुरुषभन्दा कम हो?

समग्रमा रजोनिवृत्तिअघि केही कम देखिए पनि, रजोनिवृत्तिपछि यो अन्तर घट्दै जान्छ, र हृदयरोग महिलाको मृत्युको पनि प्रमुख कारणमध्ये एक हो।

गर्भावस्थाको उच्च रक्तचाप प्रसूतिपछि आफैं ठीक हुन्छ?

प्रायः प्रसूतिपछि रक्तचाप सामान्यमा फर्किन्छ, तर यसले पछि जीवनमा उच्च रक्तचाप र हृदयरोगको जोखिम बढाउने भएकाले दीर्घकालीन निगरानी उपयुक्त हुन्छ।

गर्भनिरोधक चक्कीले हृदयरोगको जोखिम बढाउँछ?

धेरैका लागि जोखिम सानो हुन्छ, तर धूम्रपान गर्ने, उच्च रक्तचाप भएका वा रगत जम्ने प्रवृत्ति भएका महिलामा जोखिम बढी हुन सक्छ — आफ्नो चिकित्सकसँग व्यक्तिगत जोखिम छलफल गर्नुहोस्।