घिउ र तेल (Ghee and Cooking Oils)

छोटकरीमा: घिउ वा तेललाई "पूर्ण राम्रो" वा "पूर्ण खराब" भनेर होइन, प्रकार र मात्राका आधारमा हेर्नु उपयुक्त हुन्छ। घिउमा सन्तृप्त बोसो प्रशस्त हुन्छ, जबकि धेरै वनस्पति तेलमा हृदयका लागि तुलनात्मक राम्रो मानिने असन्तृप्त बोसो बढी हुन्छ — तर तेल पनि मात्रा र पटक-पटक तताउने प्रक्रियाले फरक पार्न सक्छ।

घिउमा किन ध्यान दिने?

घिउमा सन्तृप्त बोसो (Saturated Fat) प्रशस्त हुन्छ, जुन बढी मात्रामा नियमित खाँदा LDL कोलेस्ट्रोल बढाउन र दीर्घकालीन रूपमा धमनीमा प्लाक जम्ने प्रक्रिया तीव्र बनाउन सक्छ। "पुर्खाले खाएको परम्परागत खाना" भन्ने कारणले मात्र यसलाई असीमित सुरक्षित मान्नु उपयुक्त होइन — पोषण विज्ञानले खानाको परम्परा भन्दा बढी त्यसमा भएको बोसोको प्रकार र मात्रालाई हेर्छ।

कुन तेल कस्तो हुन्छ?

असन्तृप्त बोसो बढी भएका तेल

अलिभ आयल, सूर्यमुखी तेल, तोरी/सर्स्यूँको तेल (क्यानोला) मा असन्तृप्त बोसो बढी हुन्छ, जुन तुलनात्मक रूपमा हृदयका लागि राम्रो मानिन्छ।

सन्तृप्त बोसो बढी भएका

घिउ, मक्खन, नरिवल तेल र पाम तेलमा सन्तृप्त बोसो बढी हुन्छ — यी थोरै मात्रामा मात्र प्रयोग गर्नु उपयुक्त हुन्छ।

बारम्बार तताइएको तेल

एकपटक धेरै उच्च तापक्रममा तताएको तेल पटक-पटक पुनः प्रयोग गर्दा हानिकारक यौगिक बन्न सक्छन् — विशेषगरी पकौडा/परिकार तार्ने तेल बारम्बार प्रयोग नगर्नुहोस्।

व्यवहारमा के गर्ने?

दैनिक खाना पकाउनका लागि सर्स्यूँ, सूर्यमुखी वा अलिभ आयल जस्ता तेललाई प्राथमिकता दिनुहोस्।
घिउलाई विशेष अवसर वा थोरै मात्रामा (जस्तै दालमा छोकिने) सीमित राख्नुहोस्, दैनिक ठूलो मात्रामा प्रयोग नगर्नुहोस्।
तार्ने तेल बारम्बार पुनः प्रयोग नगर्नुहोस् — प्रत्येकपटक ताजा तेल प्रयोग गर्ने प्रयास गर्नुहोस्।
तार्नुभन्दा पोल्ने, उमाल्ने वा कम तेलमा भुट्ने तरिका अपनाउँदा कुल बोसो सेवन घट्न सक्छ।

के तेल/घिउ पूर्ण त्याग्नुपर्छ?

पर्दैन — बोसो शरीरका लागि आवश्यक पोषक तत्व हो, र पूर्ण त्याग्नु व्यावहारिक वा आवश्यक दुवै होइन। मुख्य कुरा प्रकार छनोट र मात्रा नियन्त्रण हो। आफ्नो कोलेस्ट्रोल र समग्र हृदय जोखिम हेरेर उपयुक्त मात्राबारे पोषण विशेषज्ञ वा चिकित्सकसँग छलफल गर्न सकिन्छ।

प्रायः सोधिने प्रश्नहरू

देशी घिउ र बजारको घिउमा फरक छ?

बोसोको आधारभूत प्रकारमा खासै फरक हुँदैन — दुवैमा सन्तृप्त बोसो प्रशस्त हुन्छ। "देशी" वा "प्राकृतिक" भन्नाले सन्तृप्त बोसोको मात्रा उल्लेख्य रूपमा घट्दैन।

नरिवल तेल स्वस्थ विकल्प हो भनिन्छ नि?

नरिवल तेलमा पनि सन्तृप्त बोसो धेरै हुन्छ — केही अध्ययनले यसको फरक प्रभावको दाबी गरे पनि, बलियो प्रमाणले यसलाई सूर्यमुखी वा अलिभ आयलभन्दा हृदयका लागि राम्रो देखाउँदैन।

पहिले नै उच्च कोलेस्ट्रोल भएकाले के गर्ने?

सन्तृप्त बोसो (घिउ, मक्खन) झन् सीमित गर्नु र असन्तृप्त बोसो भएका तेललाई प्राथमिकता दिनु उपयुक्त हुन्छ। आफ्नो लिपिड प्रोफाइल हेरेर चिकित्सकसँग व्यक्तिगत सल्लाह लिनुहोस्।