नेपालमा हुनुहुन्छ भने: एम्बुलेन्सका लागि 102 मा फोन गर्नुहोस् (प्रहरी 100, दमकल 101), वा नजिकको अस्पतालको आपतकालीन (Emergency) विभागमा तुरुन्त जानुहोस्। सम्भव भए नजिकको ठूलो/कार्डियाक अस्पताल (जस्तै काठमाडौंमा शहीद गंगालाल राष्ट्रिय हृदय केन्द्र वा मनमोहन कार्डियोथोरासिक भास्कुलर एन्ड ट्रान्सप्लान्ट सेन्टर) लाई पहिल्यै फोन गर्नु उपयोगी हुन सक्छ।
संयुक्त राज्य अमेरिका: उस्तै लक्षणमा 911 मा फोन गर्नुहोस् वा नजिकको आपतकालीन कक्षमा जानुहोस्।
अन्य देशमा हुनुहुन्छ भने: आफ्नो देशको स्थानीय आपतकालीन चिकित्सा सेवा नम्बर प्रयोग गर्नुहोस्।
अचानक मुटु बन्द हुनु (Cardiac Arrest)
छोटकरीमा: व्यक्ति अचानक ढल्नु, प्रतिक्रिया नदिनु र सामान्य सास नफेर्नु मुटु बन्द भएको संकेत हुन सक्छ। यो हृदयाघातभन्दा फरक हो — यसमा मुटुले पूर्ण रूपमा रगत पम्प गर्न छोड्छ, र प्रत्येक मिनेट ढिलो हुँदा बाँच्ने सम्भावना घट्दै जान्छ। तत्काल CPR र AED ले जीवन जोगाउन सक्छ।
तुरुन्त कदम
- सुरक्षा जाँच्नुहोस् — वरपर खतरा छैन भनी सुनिश्चित गर्नुहोस्।
- प्रतिक्रिया जाँच्नुहोस् — काँधमा हल्का हल्लाएर ठूलो स्वरमा बोलाउनुहोस्। प्रतिक्रिया नआए र सामान्य सास नफेरेको देखिए तुरुन्तै आपतकालीन सेवामा फोन गर्नुहोस् वा वरपर कसैलाई फोन गर्न लगाउनुहोस्।
- तुरुन्तै CPR सुरु गर्नुहोस् — व्यक्तिलाई कडा सतहमा सुताएर, छातीको बीचमा दुवै हात राखी, प्रति मिनेट १००–१२० पटकको गतिमा, कम्तीमा ५ सेन्टिमिटर गहिरो गरी लगातार दबाब दिनुहोस्। तालिम नलिएको भए मुख-देखि-मुख सास दिनु आवश्यक छैन — निरन्तर छाती-दबाब (Hands-Only CPR) मात्रले पनि जीवन बचाउन सक्छ।
- AED उपलब्ध भए प्रयोग गर्नुहोस् — यन्त्रले आफैं बोलेर निर्देशन दिन्छ; प्याड टाँसेर यन्त्रको निर्देशनअनुसार गर्नुहोस्। AED ले झट्का आवश्यक छैन भनेमा पनि CPR जारी राख्नुहोस्।
- एम्बुलेन्स नआएसम्म वा व्यक्ति सामान्य भएर सास फेर्न नथालेसम्म CPR रोक्नुहोस् नै।
यो हृदयाघातभन्दा कसरी फरक छ?
हृदयाघातमा मुटुको एउटा भागमा रगत पुग्न बन्द हुन्छ, तर मुटु सामान्यतया धड्किरहन्छ र व्यक्ति सचेत रहन सक्छन्। अचानक मुटु बन्द हुनुमा भने मुटुको विद्युतीय प्रणाली पूर्ण रूपमा बिग्रिएर मुटुले रगत पम्प गर्न नै छोड्छ, र व्यक्ति तत्काल बेहोस भई सास फेर्न छोड्छन्। हृदयाघातले नै पछि गएर मुटु बन्द हुन सक्छ, त्यसैले दुवै अवस्था गम्भीर आपतकालीन हुन्।
प्रशिक्षण
समुदायमा CPR/AED प्रशिक्षण लिनु जीवनरक्षक कौशल हुन सक्छ। धेरै रेडक्रस शाखा, अस्पताल र स्वास्थ्य संस्थाले छोटो अवधिको CPR तालिम प्रदान गर्छन् — परिवारमा हृदयरोगी भएकाहरूका लागि यो विशेष उपयोगी हुन सक्छ।
महत्त्वपूर्ण: गम्भीर वा अचानक सुरु भएका लक्षणमा वेबसाइटमा जानकारी खोजेर उपचारमा ढिलाइ नगर्नुहोस्। स्थानीय आपतकालीन चिकित्सा सेवा लिनुहोस्।