मेटाबोलिक सिन्ड्रोम (Metabolic Syndrome)
किन महत्त्वपूर्ण छ?
एक-एक जोखिम कारक हल्का देखिए पनि, धेरै एकैसाथ हुँदा तिनको संयुक्त प्रभाव व्यक्तिगत रूपमा भन्दा धेरै ठूलो हुन्छ। मेटाबोलिक सिन्ड्रोम (Metabolic syndrome) भएका व्यक्तिमा नहुनेको तुलनामा मुटुरोग हुने जोखिम लगभग दोब्बर र टाइप-२ मधुमेह हुने जोखिम धेरै गुणा बढी हुन्छ।
कसरी पत्ता लगाइन्छ?
निम्न ५ मध्ये ३ वा बढी भएमा मेटाबोलिक सिन्ड्रोम (metabolic syndrome) भनिन्छ: पेटको वरिपरि बढी घेरा (कम्मरको नाप), रक्तचाप उच्च वा त्यसको औषधि लिइरहेको, ट्राइग्लिसराइड उच्च, HDL कोलेस्ट्रोल कम, र fasting ग्लुकोज उच्च। यी सबै सामान्य रक्त परीक्षण र क्लिनिक मापनबाट थाहा पाउन सकिन्छ।
| मापदण्ड | सीमा |
|---|---|
| कम्मरको घेरा (पुरुष) | ≥ १०२ से.मी. (एसियालीमा प्रायः ≥ ९० से.मी. प्रयोग गरिन्छ) |
| कम्मरको घेरा (महिला) | ≥ ८८ से.मी. (एसियालीमा प्रायः ≥ ८० से.मी. प्रयोग गरिन्छ) |
| रक्तचाप | ≥ १३०/८५ mmHg वा औषधिमा |
| ट्राइग्लिसराइड | ≥ १५० mg/dL |
| HDL (पुरुष/महिला) | < ४० / < ५० mg/dL |
| Fasting ग्लुकोज | ≥ १०० mg/dL |
दक्षिण एसियाली जनसमूहमा कम्मरको घेराको सीमा अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डभन्दा तल राखिनु उपयुक्त हुन्छ, किनभने समान घेरामा पनि जोखिम बढी हुन सक्छ।
उपचार
जीवनशैली परिवर्तन मुख्य उपचार हो — तौल घटाउनु (विशेष गरी पेटको बोसो), नियमित शारीरिक गतिविधि, सन्तुलित खानपान (नुन र सोझो चिनी/परिष्कृत कार्बोहाइड्रेट (refined carbohydrate) कम गर्ने), र धूम्रपान बन्द गर्नु। व्यक्तिगत जोखिम अनुसार रक्तचाप, कोलेस्ट्रोल वा ग्लुकोज नियन्त्रणका लागि औषधि पनि आवश्यक पर्न सक्छ।
तपाईंले ध्यान दिन सक्ने कुरा
- कम्मरको नाप, रक्तचाप, कोलेस्ट्रोल र ग्लुकोज — यी सबैलाई एक-एक अलग समस्या नभई सँगै हेर्नु उपयोगी हुन्छ।
- पेटको बोसो घटाउनु समग्र तौल घटाउनुभन्दा पनि बढी महत्त्वपूर्ण हुन सक्छ।
- सानो, दिगो जीवनशैली परिवर्तनले पनि उल्लेख्य फरक पार्न सक्छ।
बिरामीले प्रायः सोध्ने प्रश्नहरू
पातलो देखिने व्यक्तिलाई पनि मेटाबोलिक सिन्ड्रोम (metabolic syndrome) हुन सक्छ?
सक्छ। समग्र तौल सामान्य भए पनि पेटको वरिपरि बोसो जम्ने प्रवृत्ति (विशेष गरी दक्षिण एसियालीमा बढी देखिने) भएमा मेटाबोलिक सिन्ड्रोम (metabolic syndrome) को जोखिम बढी हुन सक्छ।
यो निको हुन सक्छ?
तौल घटाउने, नियमित व्यायाम गर्ने र खानपान सुधार्नेजस्ता जीवनशैली परिवर्तनले धेरै जनामा जोखिम कारकहरू सुधार्न वा मेटाबोलिक सिन्ड्रोम (metabolic syndrome) को मापदण्डबाट बाहिर ल्याउन सक्छ।
मेरो अर्को कदम
- मेरो निदान (Diagnosis) को सही नाम के हो?
- रोग हल्का, मध्यम वा गम्भीर कुन स्तरमा छ?
- मलाई अर्को कुन परीक्षण चाहिन्छ?
- मेरो औषधि किन दिइएको हो?
- म कति व्यायाम गर्न सक्छु?
- मेरो परिवारका सदस्यले जाँच (Screening) गर्नुपर्छ?
- अर्को फलोअप (Follow-up) कहिले?
अन्तिम पटक चिकित्सकीय समीक्षा: अगस्ट २०२६ · प्रमाण अद्यावधिक: ACC/AHA हालैका दिशानिर्देशसम्म