दिनको एक गिलास रक्सीले पनि क्यान्सर र मुटुरोगबाट मृत्युको जोखिम बढाउन सक्छ

"थोरै रक्सी सुरक्षित हो" भन्ने पुरानो धारणालाई नयाँ अध्ययनहरूले चुनौती दिँदै

अध्ययनले के भन्छ?

द ल्यान्सेट रिजनल हेल्थ जर्नलमा प्रकाशित यस अध्ययन अनुसार, सन् १९९० देखि २०२३ सम्मको ३३ वर्षको तथ्याङ्क हेर्दा अमेरिकामा रक्सीसँग सम्बन्धित क्यान्सर मृत्युको संख्या दोब्बरभन्दा बढी भएको छ — वार्षिक ११,३६१ बाट बढेर २३,१२६ पुगेको छ।

अध्ययनका प्रमुख लेखक तथा मायामी विश्वविद्यालयको सिल्भेस्टर क्यान्सर सेन्टरका डा. चिन्मय जानीका अनुसार, सम्पूर्ण क्यान्सर मृत्युदर घटे तापनि, २० वर्षमाथिका व्यक्तिहरूमा रक्सीसँग प्रत्यक्ष जोडिएको क्यान्सर मृत्युको अनुपात यी वर्षहरूमा उल्लेख्य रूपमा बढेको छ।

कति रक्सीले जोखिम बढाउँछ?

अध्ययन अनुसार, दिनमा जम्मा एक स्ट्यान्डर्ड ड्रिंक नियमित रूपमा सेवन गर्दा पनि क्यान्सरको जोखिम बढ्न सक्छ:

कुन-कुन क्यान्सरहरू जोडिएका छन्?

अध्ययनले देखाएअनुसार रक्सीसँग सम्बन्धित मृत्युको बढ्दो जोखिम स्तन, प्रोस्टेट, कोलोन (ठूलो आन्द्रा), रेक्टम, पेट, प्यान्क्रियाज (अग्न्याशय), कलेजो (लिभर), र टाउको-घाँटीको क्यान्सरमा देखिन्छ।

२० देखि ५४ वर्ष उमेर समूहमा, पुरुषहरूमा कोलोरेक्टल क्यान्सर रक्सीसँग जोडिएको सबैभन्दा ठूलो मृत्युको कारण देखिएको छ, र महिलाहरूमा यो दोस्रो ठूलो कारण हो, जसले कलेजो क्यान्सरलाई समेत उछिनेको छ। महिलाहरूमा भने रक्सीसँग सम्बन्धित स्तन क्यान्सर नै सबैभन्दा ठूलो कारण रहेको पाइएको छ।

रक्सीले क्यान्सर कसरी निम्त्याउँछ?

अमेरिकाको राष्ट्रिय क्यान्सर संस्थान (NCI) का अनुसार, रक्सीले शरीरमा धेरै तरिकाले क्यान्सरको जोखिम बढाउँछ:

"सुरक्षित मात्रा" भन्ने कुरा छैन

राष्ट्रिय जुइस हेल्थका कार्डियोभास्कुलर प्रिभेन्सन तथा वेलनेस निर्देशक डा. एन्ड्रु फ्रिम्यानका अनुसार, "साँझ एक गिलास रक्सी सेवन गर्नु दैनिक जीवनको स्वीकार्य भाग हो" भन्ने पुरानो धारणा अब वैज्ञानिक रूपमा पुरानो भइसकेको छ। आधुनिक अनुसन्धानले रक्सीको कुनै पनि मात्रा पूर्ण रूपमा सुरक्षित नरहेको देखाइरहेको छ।

अध्ययनका लेखक डा. जानी आफैंले पनि यो अध्ययनले "रक्सी पूर्ण रूपमा बन्द गर्नुपर्छ" भन्ने प्रमाण नदिने बताउँदै, सन्देश भने स्पष्ट राखेका छन् — "रक्सी सेवन जति सम्भव न्यून राख्नु नै स्वास्थ्यका लागि उत्तम हुन्छ।"

अमेरिकाको मदिरा उद्योगको प्रतिनिधि संस्था डिस्टिल्ड स्पिरिट्स काउन्सिलले भने यस अध्ययनको दाबीलाई विवादित बताएको छ, र यसले वैज्ञानिक प्रमाणहरूको सम्पूर्ण चित्रलाई प्रतिनिधित्व नगर्ने जनाएको छ।

मुटुरोगीहरूका लागि किन महत्त्वपूर्ण छ यो जानकारी?

धेरैले रक्सीलाई मुटुको स्वास्थ्यसँग मात्र जोडेर हेर्छन्, तर यो अध्ययनले रक्सी र क्यान्सरबीचको सम्बन्धलाई थप स्पष्ट पारेको छ। मुटुरोगका बिरामीहरूमा प्रायः रक्तचाप, कोलेस्ट्रोल, र वजन नियन्त्रणका लागि जीवनशैली परिवर्तनको सल्लाह दिइन्छ — रक्सी सेवन घटाउनु यसैको एउटा महत्त्वपूर्ण भाग हो। रक्सीले रक्तचाप बढाउने, हृदयको लय बिगार्ने (जस्तै एट्रियल फिब्रिलेसन), र तौल बढाउनेजस्ता असर पनि गर्न सक्छ, जुन क्यान्सरको बढ्दो जोखिमसँगै मुटुको स्वास्थ्यका लागि पनि हानिकारक हुन्छ। मदिरा र मुटुको स्वास्थ्यबारे थप पढ्नुहोस् →

रक्सी र मुटुरोगसम्बन्धी अन्य महत्त्वपूर्ण अनुसन्धानहरू

क्यान्सरबाहेक रक्सीले मुटुको स्वास्थ्यमा पनि प्रत्यक्ष असर पार्छ भन्ने कुरा धेरै ठूला अध्ययनहरूले पुष्टि गरिसकेका छन्:

मेन्डेलियन र्यान्डमाइजेसन अध्ययन (Circulation, २०२०)

जीन-आधारित विधि प्रयोग गरी ९४ वटा आनुवंशिक भेरियन्टको विश्लेषण गर्दा, बढी रक्सी सेवन र स्ट्रोक तथा पेरिफेरल आर्टरी डिजिज (खुट्टाका रक्तनलीको रोग) बीच प्रत्यक्ष कारण-सम्बन्ध भेटिएको थियो। रक्सीले रक्तचाप, कोरोनरी धमनी रोग र एट्रियल फिब्रिलेसनको जोखिम पनि बढाउन सक्ने संकेत गरेको थियो।

ADH1B जीन भेरियन्टमा आधारित ठूलो मेन्डेलियन अध्ययन (BMJ)

५६ वटा अध्ययनका २ लाख ६१ हजारभन्दा बढी युरोपेली सहभागी समेटेको यस विश्लेषणले, रक्सी कम सेवन गर्ने आनुवंशिक प्रवृत्ति भएकाहरूमा रक्तचाप, तौल र सूजनजन्य तत्व कम रहेको र कोरोनरी हृदयरोगको जोखिम पनि उल्लेख्य रूपमा कम रहेको देखायो — यसले "थोरै रक्सीले पनि मुटुलाई फाइदा गर्छ" भन्ने पुरानो धारणालाई चुनौती दियो।

"होलिडे हार्ट सिन्ड्रोम" (American Journal of Cardiology)

चाडपर्व वा पार्टीमा बढी रक्सी सेवन गरेपछि पहिले कहिल्यै हृदयघातको समस्या नभएकाहरूमा पनि एकाएक एट्रियल फिब्रिलेसन देखिने अवस्थालाई यस समीक्षाले वर्णन गरेको छ। दैनिक थप १० ग्राम रक्सीले मुटुको माथिल्लो कक्षको आकार बढाउने र एट्रियल फिब्रिलेसनको जोखिम करिब ५% ले बढाउने पाइएको छ।

एल्कोहलिक कार्डियोमायोप्याथीको विश्वव्यापी भार अध्ययन (२०२५)

१९९०–२०२१ को ३२ वर्षे विश्वव्यापी तथ्याङ्कमा आधारित यस अध्ययनले लामो समयदेखि बढी रक्सी सेवन गर्नेहरूमा हुने एल्कोहलिक कार्डियोमायोप्याथी (रक्सीका कारण मुटुको मांसपेशी कमजोर हुने रोग) को भार बढिरहेको देखाएको छ — यो प्रायः ४५–६९ वर्ष उमेर समूहमा देखिन्छ र समयमै रोकथाम नगरे अपरिवर्तनीय हुन सक्छ।

अमेरिकन कलेज अफ कार्डियोलोजीको समीक्षा (२०२६)

फ्रामिङ्घम हार्ट स्टडीजस्ता पुराना अध्ययनले देखाएको "थोरै रक्सीले मुटुलाई सुरक्षा दिन्छ" भन्ने धारणालाई हालैका प्रमाणले कमजोर बनाइरहेको यस समीक्षाले औंल्याएको छ, र लामो समयसम्म बढी रक्सी सेवनले डाइलेटेड कार्डियोमायोप्याथी, एट्रियल फिब्रिलेसन, एट्रियल फ्लटर, अचानक हृदयघात र स्ट्रोकको जोखिम स्पष्ट रूपमा बढाउने पुष्टि गरेको छ।

निष्कर्ष

यस अध्ययनले स्पष्ट पारेको छ — रक्सी सेवनको "सुरक्षित सीमा" भन्ने कुरा वास्तवमा अस्तित्वमा छैन। दिनको एक गिलास जति कम मात्रा भए पनि, निरन्तर सेवनले समयक्रममा विभिन्न क्यान्सरहरूको जोखिम बढाउन सक्छ। आफ्नो र आफ्नो परिवारको स्वास्थ्यको हेरचाह गर्न रक्सी सेवन कम गर्नु वा पूर्ण रूपमा त्याग्नु नै उत्तम उपाय हो।

स्रोत तथा थप जानकारी

• स्यान्डी ल्यामोटे, CNN — "दिनको एक गिलास रक्सीले पनि धेरै प्रकारका क्यान्सरबाट मृत्युको जोखिम बढाउन सक्छ" (सेप्टेम्बर २०२६); मूल अध्ययन: The Lancet Regional Health
• Larsson एट अल. — रक्सी सेवन र मुटुरोगबीचको सम्बन्धमा मेन्डेलियन र्यान्डमाइजेसन अध्ययन, Circulation: Genomic and Precision Medicine (२०२०)
• रक्सी र मुटुरोगबीचको सम्बन्धमा ठूलो मेन्डेलियन र्यान्डमाइजेसन विश्लेषण, BMJ
• रक्सी र हृदयरोगसम्बन्धी एक्सपर्ट रिभ्यू, American Journal of Cardiology (२०२५)
• एल्कोहलिक कार्डियोमायोप्याथीको विश्वव्यापी भारसम्बन्धी ३२ वर्षे विश्लेषण (१९९०–२०२१), PLOS ONE (२०२५)
• "Uncorking the Evidence" — रक्सी र हृदय स्वास्थ्यबीचको सम्बन्धमा समीक्षा, American College of Cardiology (२०२६)

यो लेख सामान्य स्वास्थ्य शिक्षाका लागि हो। यो व्यक्तिगत चिकित्सकीय सल्लाहको विकल्प होइन। आफ्नो रक्सी सेवन वा स्वास्थ्य अवस्थाबारे आफ्नो चिकित्सकसँग परामर्श गर्नुहोस्। अन्तिम पटक चिकित्सकीय समीक्षा: सेप्टेम्बर २०२६